Zo krijg je je kind aan het lezen

Nederlandse kinderen lezen steeds minder, dat is een feit. En dat heeft invloed op taalvaardigheid, concentratie en niet onbelangrijk: leesplezier. Vooral dat laatste is belangrijk om je kind aan het lezen te krijgen en te houden. 

Maar de steeds terugkerende cijfers over laaggeletterdheid hoeft geen reden tot paniek te zijn. Want, goed nieuws: leeslust kun je aanwakkeren! En hoewel leesvaardigheid vaak als schooltaak wordt gezien: ouders hebben daar meer invloed op dan ze soms denken.

Je hoeft geen leesexpert te zijn om je kind te helpen. Het belangrijkste is dat lezen wordt gezien als iets normaals, leuks en waardevols. Met aandacht, geduld en ruimte voor eigen smaak leg je een basis waar je kind een leven lang profijt van heeft.

Wat kun je als ouder doen om je kind niet alleen aan het lezen te krijgen, maar het lezen ook leuk te laten blijven op latere leeftijd? Belangrijke inzichten en praktische tips die je op weg kunnen helpen:

Lezen begint bij jou

Yup, even een stuk reflectie: kinderen zijn jouw spiegel. Kinderen leren niet alleen van wat je zegt, maar vooral van wat je daadwerkelijk dóét. Ouders die zelf lezen, of dat nou een boek, tijdschrift of zelfs een e-reader is, geven onbewust een krachtig signaal af: lezen hoort bij het leven. Je hoeft geen lees-expert te zijn

Vooral op oudere kinderen heeft het zien van een lezende ouder een positief effect, blijkt uit onderzoek naar lezen. Pak dus regelmatig zelf een boek of tijdschrift. Het hoeft niet groots of perfect. Zien lezen is al genoeg. Tip: vertel af en toe waarom jij een boek leuk vindt. Enthousiasme werkt aanstekelijk. Zo pikte onze zoon (11 jaar) het boek van Paulien Cornelisse in dat hij mij cadeau gaf voor mijn verjaardag. En las hem eerder uit dan ik. 

1. Vroeg beginnen (maar nooit te laat)

Voorlezen vanaf de geboorte? Ja, doen! Voorlezen is een van de meest effectieve manieren om leesplezier te stimuleren. Het vergroot aantoonbaar de woordenschat van een kind en daarnaast heeft het nog veel meer voordelen, zoals het vergroten van empathie en het vergroten van je wereldbeeld. 

Als je van voorlezen een vast ritueel maakt, bijvoorbeeld door steeds voor het slapengaan een stukje voor te lezen of samen te lezen, versterkt dat ook nog eens jullie band. 

Houd het voorlezen zo lang mogelijk vol, ook als je kind al zelf kan lezen. Want ook oudere kinderen genieten nog van voorlezen, al geven ze dat niet altijd toe. Ik heb het geluk dat ik mijn 11 jaar oude zoon nog steeds mag voorlezen iedere avond. En het leuke is: de boeken die ze uitzoeken, worden ook steeds leuker om voor te lezen. Tips: de boeken uit de serie Wereldspionnen, leuk vanaf een jaar of 8, 9. 

2. Lezen hoeft niet stil en alleen

Voor sommige mensen heeft lezen een saai en/of elitair imago. Dat komt deels door het ouderwetse beeld dat lezen als solitairs wordt gezien. Dat hoeft het niet te zijn, want juist samen lezen of voorlezen en erover (na)praten maakt het leuk. 

Samen lezen, praten over een verhaal, of een boek koppelen aan een activiteit maakt het sociaal en levendig. Denk bijvoorbeeld aan:

• samen een luisterboek luisteren, tijdens het knutselen of tijdens een autorit
• kies een moment dat je ieder een eigen boek leest, bijvoorbeeld na school gezellig samen op de bank
• tijdens het voorlezen praten over een personage of een spannend moment of een herinnering die bij jullie opkomt
  

3. Vrijheid boven ‘goede smaak’

Ook een imagoprobleempje dat boeken lezen heeft: lezen moet literair verantwoord zijn, aan een soort standaard voldoen. Welnee, lezen moet vooral leuk zijn en aansluiten bij de interesses van je kind. Of dat nou boeken over voetbal zijn, of paarden, fantasy, moppenboeken of Donald Duckpockets: zorg ervoor dat lezen leuk blijft voor je kind. Laat kinderen zelf kiezen, ook als het boek eigenlijk makkelijker is dan het leesniveau van je kind of als jij het boek inhoudelijk minder interessant vindt.

Natuurlijk kun je je kind wel stimuleren om iets anders of iets moeilijkers te lezen. Doe suggesties als je samen naar de bibliotheek gaat of lees een keer een boek voor dat over een ander onderwerp gaat. Maar blijf onthouden: Leesplezier gaat vóór leesniveau.

4. Druk eruit, plezier erin

Lezen moet vooral leuk zijn dus. Dat betekent ook dat lezen geen prestatie moet worden, of een verplichting. Thuis teveel de nadruk leggen op de snelheid en/of het niveau van het lezen van je kind of te veel het lezen pushen kan juist averechts werken. 

Kinderen die moeite hebben met lezen, hebben vooral baat bij succeservaringen en ontspanning. Oefenen mag, maar altijd zonder druk. En dan komt het vorige punt weer terug: laat je kind een boek kiezen dat past bij zijn of haar interesses en laat dan maar een niveautje lager lezen. Liever elke dag een beetje met plezier lezen, dan veel met tegenzin.

5. Boeken versus schermen

Het onvermijdelijke punt: schermen. Schermen zijn overal en natuurlijk trekt dat aan, kijk zelf maar naar je eigen schermgebruik. Maar in plaats van een strijd aan te gaan, laat het naast elkaar bestaan en geef ruimte voor zowel gamen of video’s kijken en lezen. Ik hou zelf van lezen, maar ‘s avonds maak ik ook graag tijd voor een goede serie op een van de streamingdiensten.

Creëer daarom momenten waarop lezen de ruimte krijgt en stimuleer lezen op een visuele manier: laat boeken overal in je huis ‘rondslingeren’, laat ze gerust op tafels liggen en op andere plekken waar je kind uit zichzelf een boek kan pakken. Maak duidelijke afspraken over waar en wanneer je kind tijd krijgt op een tablet, televisie of een telefoon. Een goede start is afspreken dat de slaapkamer schermvrij is, zodoende stimuleer je lezen op een natuurlijke manier en het verbetert de slaap. Ook een goed idee voor de ouders, trouwens… 

6. Leeslust groeit in een veilige omgeving

Een rustige plek, aandacht van een ouder en de vrijheid om fouten te maken: dat zijn de beste voorwaarden om leesplezier te laten groeien. Kinderen voelen feilloos aan of iets ‘moet’ of ‘mag’. Lezen bloeit als het vanzelf mag ontstaan. 

Zorg voor een fijne leesplek, dat kan op de bank zijn maar bijvoorbeeld ook een knus hoekje met een lekkere stoel of een zitzak op de slaapkamer. Maak het avondritueel gezellig met een gezamenlijk voorleeskwartiertje met alle kinderen of maak tijd voor elk kind apart vlak voor het slapengaan met een klein stukje voorlezen.

Lezen is meer dan een schoolvaardigheid

Niet elk kind wordt een boekenwurm en dat hoeft ook niet. Maar elk kind verdient de kans om te ontdekken dat verhalen kunnen vermaken, troosten, inspireren en verbinden. En om zodoende hun wereld groter te maken.

Een kwartier niet goed kunnen lezen lijkt misschien onschuldig, maar kan grote gevolgen hebben. Kinderen die moeite hebben met lezen, lopen niet alleen achter op school, maar ook in hun zelfvertrouwen en wereldbegrip. Lezen is immers de sleutel tot meedoen in de samenleving.

Juist daarom is het zo belangrijk om lezen niet te benaderen als een taak, maar als iets dat verbindt, ontspant en verrijkt.