Is opa nu een sterretje?

Het is even voor 18:00 uur als de telefoon gaat. Ik sta te koken en zie 'thuis' op mijn schermpje staan. 'Oh leuk,' dacht ik. 'Belt mam toch nog even terug.' In plaats daarvan hoor ik de stem van een buurman aan de telefoon die mij vertelt dat 'ze mijn vader niet meer wakker krijgen.' Shit. En nu dan. Onderweg naar mijn ouders hoor ik dat mijn vader overleden is aan een acuut hartinfarct. Die avond dringt een andere vraag mijn hoofd binnen. Hoe vertel ik aan Ziva dat opa er niet meer is, terwijl hij op visite zou komen? Deze vraag krijg ik meerdere malen: hoe gaan jullie het vertellen? Ik antwoord dat we het to-the-point gaan vertellen. 'Aan een kind van 3?', is het antwoord. Ik begin te twijfelen en besluit op internet wat over dit onderwerp te lezen.

Opa is naar de hemel en komt niet meer terug

Het is lastig een jong kind te vertellen dat een dierbare (plotseling) is overleden. Je wilt je kind zo lang mogelijk beschermen tegen de nare dingen in het leven. Tot 3 jaar is het woord 'dood' vaak voor een kind niet te begrijpen en tot een jaar of 5 is het begrip erg vaag. De definitieve betekenis van het woord wil dan niet doordringen. Veel mensen kiezen er bijvoorbeeld voor om te vertellen dat opa of oma een sterretje is geworden. Weer anderen vertellen dat opa in een diepe slaap is geraakt en niet meer wakker wordt. Of je kan ervoor kiezen om het beestje bij de naam te noemen en te vertellen dat oma of opa dood is. Afhankelijk van de leeftijd en het karakter van je kind kun je kiezen wat bij jullie gezin past. Omdat we het redelijk recent met onze kat hebben meegemaakt en we het toen, zo bleek achteraf, 'verkeerd' hebben aangepakt, besloten we te vertellen dat opa dood is. Ook hebben we ervoor gekozen om het niet voor het slapengaan te vertellen, om een eventueel onrustige nacht te voorkomen. Ziva had ons al 2 dagen nauwelijks gezien, dus na een enthousiaste begroeting hebben we haar apart genomen. We zijn even rustig gaan zitten met z'n drieën en Ziva op schoot. Met mijn armen om haar heen en tranen in mijn ogen vertel ik haar dat we allemaal een beetje verdrietig zijn, omdat opa dood is. Opa is naar de hemel en komt niet meer terug. En het is echt niet erg om ook verdrietig te zijn. Ziva gaat tegen me aanliggen en begint te huilen. Ze vraagt wanneer opa terug komt. Niet meer lieverd. Mijn man springt in en haalt onze kat erbij. 'Weet je nog dat Babbel dood is gegaan en in de kattenhemel is? Nou, opa is nu ook in zo'n hemel'. Ziva begint een beetje te lachen en zegt vrolijk: 'Dus ze spelen nu samen?' 'Hihi, wie weet schat. Ga je oma even een dikke knuffel geven?'

Wat vertel je je kind als een dierbare overlijdt?

Ondanks dat de dood heel naar is, is het belangrijk om er open over te blijven. Jonge kinderen zijn niet bang voor de dood en door krampachtige antwoorden kun je (misschien) je eigen angst overbrengen. Beantwoord vragen daarom zo eerlijk mogelijk. Kinderen zijn flexibel en kunnen veel hebben. Meer dan wij vaak denken. Overal zitten voor- en nadelen aan. Als je vertelt dat oma een sterretje is geworden bestaat de kans dat een kind gaat vragen hoe oma daar dan terecht is gekomen of hoe zij dan naar dat sterretje toe kunnen gaan. Als je vertelt dat oma is gaan slapen bestaat de kans dat je kind bang wordt om naar bed te gaan. Maar misschien is het begrip 'dood' te abstract en begrijpt je kind er niets van. Daarbij komt ook nog eens dat een sterfgeval naar aanleiding van ziekte een andere aanpak behoeft dan een acuut sterfgeval. Kortom, hoe vertel je je kind over dit nare deel dat bij het leven hoort? Een goed advies dat ik gekregen heb en jullie graag wil meegeven is: Doe niets overhaast en neem je tijd. Blijf bij jezelf. Jij weet wat bij jullie past.